آزمایشگاه مجازی

 

در آزمايشگاه انواع عوامل بيماريزاي بيولوژيک با منشاء خون ، مايعات بدن وغيره وجود داشته و همچنين در محيط آن خطراتي مانند مواد عفوني ، مواد راديواکتيو، مواد شيميائي ،جريان الکتريسيته ، وسايل مکانيکي، موادآتش زا ، مواد سرطان زا، پسماندهاي خطرناک وغيره موجود بوده که در صورت عدم رعايت صحيح اصول ايمني ميتواند سلامت را تهديد نمايد.بنابراين اجراي برنامه ايمني داراي اهميت ويژه اي مي باشد

در طراحي فضاي آزمايشگاه ، علاوه بر وسعت کاري، بررسي و تعيين تعداد و ابعاد تجهيزات ونيز نيروي کاري مورد نياز، به اين موضوع بايد توجه نمودکه يک محيط کاري ايمن در ارتباط با محيطهاي اداري و عمومي ايجاد شود که خطر سرايت عوامل بيماريزا را به اجتماع محدود نمايد.

از آنجا که آزمايشگاهها داخل بيمارستان، دانشگاه، مرکز تحقيقاتي، مراکز بهداشتي وغيره قرار دارند، در طراحي فضاها بايد توجه گردد که به علت ورود و مراجعه بيمار، دانشجو، محقق وغيره به آزمايشگاه بايد بخشهاي اداري کاملا از بخشهاي فني آزمايشگاه مجزا بوده و افراد براي دسترسي به اين نواحي ، مجبور نباشند که از بخشهاي ديگر عبور نمايند.همچنين بايد محل پذيرش و نمونه گيري در فضائي کاملا مجزا در نظرگرفته شده و فضاي آبدارخانه نيز با فاصله مناسب از قسمتهاي فني آزمايشگاه قرار داشته باشد. 

 

اصل مهم :

بايد کارکناني که در سيستم بهداشتي _ درماني کار مي کنند ، فرض نمايند که تمامي نمونه هاي بيماران آلوده به ويروس HIV ويا ديگر عوامل بيماريزا با منشا خوني هستند.

 

استعمال دخانيات :

در تمامي بخش هاي فني آزمايشگاه استعمال دخانيات (سيگار، پيپ وغيره) ممنوع مي باشد . اين مواد
مي توانند عامل مهمي جهت ايجاد آتش سوزي در ارتباط با حلال هاي قابل اشتعال باشند . همچنين انتقال آنها از ميز كار به دهان مي تواند به عنوان مخزني جهت انتقال ميكروارگانيسم ها و توكسين ها عمل نمايد .

 

تماس دست :

بايداز تماس دست با صورت، چشم، گوش، بيني وغيره خودداري کرد.همچنين بايد از فرو بردن قلم دردهان، جويدن ناخن ونيزآدامس خودداري نمود.

 

 

خوردن غذا ، آشاميدني ها و غيره :

بايد در تمام بخش هاي فني آزمايشگاه (مکان هائي که پوشيدن روپوش الزامي است) از غذا خوردن ، آشاميدن و يا انجام ساير اعمالي كه سبب تماس دست با دهان مي گردد ، اجتناب نمود .

نمونه هاي آزمايشگاهي ( خون ، ادرار ، مدفوع ، خلط و ....) مي تواند حامل بسياري از عوامل بيماري زا باشد. اين موادكه روزانه دربخش هاي مختلف آزمايشگاه هاجابجا مي گردند و بعضي مواقع دريخچال هاي آزمايشگاه نگهداري مي شوند ، به عنوان يك منبع مهم آلودگي غذا و آشاميدني ها تلقي مي گردند .

 بهيچ وجه نبايد مواد غذائي را در يخچال بخش هاي مختلف آزمايشگاه نگهداري نمود .

بايد يخچال هاي مخصوص مواد غذائي را در فضاي آبدارخانه قرار داد. تنها با اين روش مي توان مطمئن شد كه مواد غذائي با نمونه هاي آزمايشگاهي در يك يخچال نگهداري نمي شوند .

 

استفاده از دستكش :

بايد هميشه دستكش در اندازه هاي متفاوت و از مواد مناسب و مرغوب ، در تمام بخشهاي فني در دسترس باشد

دستكش هايي از جنس لاتكس ، نيتريل و يا وينيل ، محافظت كافي را ايجاد مي نمايند. دستكش هايي كه از جنس لاتكس يا وينيل نازك تهيه شده باشند ، محافظت كافي را در مقابل سوراخ شدن بوسيله وسايل تيز ، ايجاد نمي نمايند .

دستكش ها بايد در اندازه هاي تا مچ ، آرنج و شانه در دسترس باشند .

نبايد دستكش ها را هنگام انجام كار تعويض نمود بلكه بايد بعد از اتمام كار اين عمل را انجام داد.(مگر اينکه آسيبي درآنها ايجاد گردد ) . كاركنان آزمايشگاه بايد اقدامات حفاظتي لازم را جهت جلوگيري از آلودگي محيط و پوست در مورد دستكش هاي آلوده انجام دهند .

جهت اهداف مختلف بايد از دستكش هاي متفاوتي استفاده نمود ، شامل :

·        دستكش هاي لاستيكي يا چرمي كه درهنگام كارهاي سنگين ، سرو كار داشتن با وسايل داغ و يا هنگام خالي كردن محفظه هاي محتوي مواد خطرناك استفاده مي شود .

·        دستكش هاي خانگي که جهت تميز نمودن ، شستن وسايل شيشه اي و ضد عفوني كردن مورد استفاده قرار مي گيرد.

·        دستكش هاي جراحي (لاتكس ) که در مواقع كار با خون ، مواد خطرناك وغيره استفاده مي شود.

·        دستكش هاي پلاستيكي يكبارمصرف که در مواقع اضطراري مورد استفاده قرارمي گيرد (اين گونه دستکشها هيچگونه نقش حفاظتي را درمقابل ميکرو ارگانيسمها ايجاد نمي کنند) .

 

 

دستكش ها نبايد شسته شده و مجدداً مورد استفاده قرارگيرند ، زيرا ازكيفيت و ميزان نقش حفاظتي آنها كاسته    مي شود. اگر دستكش ها جهت استفاده مجدد با مواد شوينده و يا مواد ضدعفوني کننده شسته شوند، ممكن است مواد شوينده سبب افزايش نفوذ مايعات از طريق سوراخ هاي نامرئي شده و يا مواد ضدعفوني باعث خراب شدن دستكش ها گردند. حلال هاي آلي سريعاً سبب آسيب ديدن دستكش هاي لاتكس گرديده و بعضي از حلال ها،دستكش هاي وينيلي را حل مي نمايند .

مي توان دستكش هايي مانند دستكش هاي لاستيكي خانگي را كه استفاده عمومي داشته و ممكن است در تماس با خون بوده و يا جهت تميز كردن و آلودگي زدايي بكار بروند ، ضدعفوني و مجدداً استفاده نمود اما اگر بريدگي ، سوراخ يا بد رنگي در آنها مشاهده گرديد ، بايد دور انداخته شوند .

دستكش ها را بايد بعد از پوشيدن و قبل از كار از نظر نقايص مرئي بررسي نمود .

پوشيدن دو جفت دستكش هنگام اتوپسي و يا زمانيكه امكان آلودگي با خون و مايعات بدن ( مثل كار در بخش اورژانس ) وجود دارد ، توصيه مي گردد.بررسي ها نشان داده كه آلودگي پوست در زمان استفاده از دو دستكش كمتر از زمان استفاده از يك دستكش اتفاق افتاده است . همچنين جراحان بايد هنگام جراحي از دو دستكش استفاده كنند كه در اين حالت ميزان سوراخ شدن دستكش داخلي كمتر از ميزان سوراخ شدن هنگام استفاده از يك دستكش است به هرحال هنگام استفاده از دو دستكش نيز بايد حفاظت فيزيكي كافي را در مقابل سوراخ شدن اتفاقي آنها بوسيله وسايل تيز مدنظر داشت .

گرچه بيشتر كاركنان آزمايشگاه از دستكش هاي لاتكس استفاده مي كنند ولي حدود 6 تا 17% افراد ممكن است به لاتكس حساسيت داشته باشند كه درماتيت هاي تماسي آلرژيك در نتيجه وجود مواد شيميائي موجود در طي مراحل توليد لاتكس يا مواد ديگر دستكش ها ديده مي شود. استفاده از دستكش هاي نخي و يا دستكش هاي بدون مواد شيميائي معمولاً از بروز درماتيت هاي آلرژيك جلوگيري مي کند.جهت جلوگيري از تماس با پروتئين هاي لاتكس بايد از دستکش هاي حاوي پروتئين کم ، دستکش هاي بدون پودر و يا دستکش هاي ساخته شده از جنس نيتريل ، پلي اتيلن ويا مواد ديگر استفاده نمود.

 

استفاده  از دستكش در موارد زير الزامي است :

هنگام نمونه گيري ، نقل و انتقال نمونه ها و انجام مراحل آزمايش و همچنين زماني كه دست ها با مواد آلوده ، سطوح آلوده و يا وسايل آلوده در تماس هستند و نيز در موارد تماس با بافت ، خون ، سرم ، پلاسما ، مايع آمنيوتيك، مايع نخاع ، ترشحات واژن ، مايع مني ، مايع حاصل از شست و شوي برنش ، مايع سينوويال ، جنب ،

 

 

پريتوان ، پريكارد ، شير پستان و يا ديگر مايعات بدن كه ممكن است با خون آلوده شوند ، بايد از دستكش استفاده نمود .      

طبق توصيه^¬ CDC بايد در موارد تماس با نواحي از بدن بيمار كه به طور طبيعي استريل هستند ، از دستكش استريل استفاده نمود.در مواقع تماس با مخاط و يا فعاليت هاي آزمايشگاهي، استفاده از دستكش استريل ضرورتي ندارد.همچنين در فواصل تماس با بيمارجديد بايد دستكش ها تعويض گردند .

 

عدم قرار دادن درپوش سرسوزن روي آن :

به هيچوجه نبايد بوسيله دست  ، سوزن هاي استفاده شده از سرنگ يکبار مصرف جدا گردد ويا درپوش سرسوزن روي آن قرار گيرد.در مواقعي که ناگزير به انجام اين کار شديد ، بايد در پوش را روي يک سطح قرار داده وبا کمک يک دست اين کار را انجام دهيد.  

 

برداشت مايعات با پي پت :

هرگز عمل برداشت مايعات با پي پت را بوسيله دهان انجام ندهيد. در اين مورد در رابطه با اهداف مختلف ، وسايل متفاوتي جهت برداشت مايعات بوسيله پي پت وجود دارد .

همچنين نبايد قطرات انتهائي نمونه با فشار زياد خارج شود زيرا ممكن است باعث ايجاد قطرات بسيار ريز يا آئروسل گردد .

    

 شست و شوي دست :

مهمترين اقدام پيشگيرانه و ايمني ، شست و شوي مكرر دست مي باشد كه بايد هميشه صابون (ترجيحاً صابون مايع) و مواد ضدعفوني كننده جهت تميز نمودن پوست در دسترس كاركنان قرار گيرد .

 

شست وشوي دستها در موارد زير الزامي است :

·        فوراً بعد از تماس اتفاقي پوست با خون ، مايعات بدن و يا بافت ها بايد دست ها يا ديگر نواحي پوست كاملاً   ضدعفوني و شسته شوند . اگر تماسي با مواد آلوده از طريق پاره شدن دستكش ها بوجود آيد ، بايد بلافاصله دستكش ها را بيرون آورد و دست ها را كاملاً شست  .

·        قبل و بعد از تماس با بيماران و يا تماس با نمونه هاي آزمايشگاهي

·        بعد از اتمام كار و قبل از ترك آزمايشگاه

·        بعد از در آوردن دستكش ها و يا قبل از آنكه دستكش جديدي پوشيده شود .

 

¬Central for Disease Control & Prevention (USA)

بايد قبل از خوردن ، آشاميدن ، سيگاركشيدن ، آرايش كردن ، تعويض لنزهاي تماسي چشمي و قبل و بعد از توالت رفتن دست ها را شست . همچنين قبل از هر گونه فعاليتي كه در آن دست با مخاط چشم ها يا خراش هاي پوست در تماس کامل است، شست و شوي دست با آب جاري و صابون توصيه مي گردد. بهر حال استفاده از هر ماده شوينده استانداردي قابل قبول  مي باشد . درمناطقي كه  دسترسي به آب امــــكان پذير نيست ،     

مي توان از ژل هايامايعات داراي پايه الکل استفاده نمود.مي توان دست ها را با دستمال كاغذي تميزکرده و سپس آنها را با كف هاي تميز كننده شست .نبايد از محصولات صابوني كه ممكن است سلامت پوست را به خطر بيندازد ، استفاده نمود.استفاده از يك كرم دست مرطوب كننده ، ممكن است التهاب پوست را كه بوسيله شست و شوي مكرر دست ايجاد شده ، كاهش دهد .

   بايد توجه نمود كه بريدگي ها، زخم ها و جراحات پوستي (اگزما) با پانسمان غير قابل نفوذ به آب پوشانده شوند.

 

شست وشوي چشم : 

بايد مخصوصاً در بخش هايي كه اسيد ، مواد سوزاننده ، مواد خورنده و يا ديگر مواد شيميايي مورد استفاده قرار              مي گيرند، جايگاه و محل ثابتي را جهت شست و شوي چشم در نظر گرفت . علاوه بر واحدهاي ثابتي كه اقدامات درماني فوري را فراهم مي نمايند، ممكن است از سيستم شست و شوي چشم كه قابل حمل نيز ميباشد ، استفاده نمود. عملكرد اين وسايل را بايد هر هفته بررسي نمود تا از كاركرد صحيح آنها و پاشيدن آب مطمئن شويم.همچنين بايد بطور مرتب محتويات اين وسايل را از نظر خلوص شيميايي و بيولوژيكي بررسي نمود .

 

محافظت از چشم و صورت :

بايد در مواقع كار با مواد سمي ، مواد سوزاننده ، مواد خطرناك شيميايي و بيولوژي و يا هنگامي كه امكان ترشح و يا پاشيدن خون و يا مايعات بدن وجود داشته و نيز هنگام تخليه اتوكلاو و ..... از عينك هاي حفاظتي (حفاظ دار ) و يا ماسك هاي چشم و صورت استفاده نمود .

استفاده از عينك هاي حفاظ دار مخصوصاً هنگام كار با مواد شيميايي خطرناك نسبت به عينك هاي حفاظتي كه روي عينك هاي معمولي قرار مي گيرد ، ترجيح داده مي شود .

استفاده از ماسك ها و حفاظ هايي كه از جنس پلاستيك شفاف بوده ( مانند ماسك هاي جوشكاران ) و تمام صورت و گردن را مي پوشاند ، توصيه مي گردد .اين ماسکها جهت استفاده طولاني مدت مانند اتوپسي نيز مناسب بوده و به راحتي آلودگي زدايي مي گردند.

لنزهاي چشم مخصوصاً لنزهاي نوع نرم (soft) مي توانند حلال ها و بخار حاصل از مواد را به خود جذب نمايند . بنابراين استفاده از آنها در اين موارد خطرناك مي باشد ، لنزهاي تماسي باعث تجمع مواد فوق در محل قرنيه شده

 

 

و در عين حال مانع خروج اشك مي گردند ، در حاليكه اشك ، مواد فوق را بوسيله شست وشو از چشم خارج        

مي نمايد . بايد به كاركنان سفارش نمود كه در اين گونه بخش ها ، لــنزهاي تماسي را بكار نبرند مگر اينكه از

عينك هاي حفاظ دار و يا ماسك هاي صورت استفاده كنند .